ಮಾನೇಸರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರುತಿ ಸುಜುಕಿಯ ಮೊದಲ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸರ್ ಸ್ಥಾವರ: ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇಂಧನ ಮಿಶ್ರಣ, ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ

ಗುರುಗ್ರಾಮ್ / ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಮಾರುತಿ ಸುಜುಕಿ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (MSIL), ಹರಿಯಾಣದ ಮಾನೇಸರ್ (Manesar) ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ೩೦೦ ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್ (300 kW) ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ (Green Hydrogen – $GH_2$) ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸರ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೪ ರಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು (Surplus Solar Power) ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆ (Pilot Project) ಇದಾಗಿದೆ.

೧. ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ:

• ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ: ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ರಜಾದಿನಗಳಂದು ಅಥವಾ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸೌರಶಕ್ತಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು, ಆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸರ್ ಚಲಾಯಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆ (Electrolysis): ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Water treatment system) ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸರ್ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ($H_2$) ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿ ($O_2$) ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಮಿಶ್ರಣ (Blending): ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ಬಫರ್ ವೆಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (Compressed storage). ನಂತರ ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳ ಹೀಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇಂಧನವಾಗಿ (Process Fuel) ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದೊಂದಿಗೆ (Natural Gas) ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆ: ಮಾನೇಸರ್ ಪೈಲಟ್ ಯೋಜನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಹರಿಯಾಣ (ಗುರುಗ್ರಾಮ್, ಖಾರ್ಖೋಡಾ) ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಇತರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳಿಗೂ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಕಂಪನಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ.

೨. ಮಾರುತಿ ಸುಜುಕಿಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಜಪಾನೀಸ್ ತತ್ವ:

• ಶೋ-ಶೋ-ಕೇ-ಟಾನ್-ಬಿ (Sho-Sho-Kei-Tan-Bi): ಸುಜುಕಿ ಮೋಟಾರ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನ ಈ ಜಪಾನೀ ತತ್ವವು “ಸಣ್ಣದು, ಕಡಿಮೆ, ಹಗುರ, ಚುರುಕು ಮತ್ತು ಸುಂದರ” (Smaller, Fewer, Lighter, Shorter and Cleaner/More Beautiful) ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತತ್ವಾಧಾರಿತವಾಗಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ದಕ್ಷ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

• ಕಾರ್ಬನ್ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಕಡಿತದ ಗುರಿ:

  • ಪ್ರಸ್ತುತ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ: ೬,೧೫,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳು.

  • ಗುರಿ: ೨೦೩೦–೩೧ ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ (FY 2030-31) ಇದನ್ನು ೨,೬೬,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ತಗ್ಗಿಸುವುದು.

• ಇತರ ಹಸಿರು ಯೋಜನೆಗಳು:

  1. ಸಂಕೋಚಿತ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ (CBG): ₹೫೬೧ ಕೋಟಿ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೪ ಸಿಬಿಜಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ. ಖಾರ್ಖೋಡಾದಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ೧೦ ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಯೋಗ್ಯಾಸ್ ಸ್ಥಾವರ ಸ್ಥಾಪನೆ.

  2. ಬ್ಯಾಟರಿ ಶಕ್ತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ (BESS): ಖಾರ್ಖೋಡಾ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ೧ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಅವರ್ (1 MWh) ಬ್ಯಾಟರಿ ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಯೋಜನೆ.

  3. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೈರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ (NDDB) ಸಹಯೋಗ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ೧೦ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ ಸ್ಥಾವರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದ್ದು, ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ೩ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

೩. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್‌ಗೆ ಪೂರಕ:

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೨೩ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್ (National Green Hydrogen Mission) ೨೦೩೦ ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ೫ MMTPA ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬ್ಲೆಂಡಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):

ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಂಸ್ಥೆಮಾರುತಿ ಸುಜುಕಿ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (MSIL).

ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ದಿನಾಂಕಮಾನೇಸರ್, ಹರಿಯಾಣ; ೨೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬.

ಸ್ಥಾವರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ೩೦೦ ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್ (300 kW).

ಇಂಧನ ಮೂಲ & ಬಳಕೆರಜಾದಿನಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೌರಶಕ್ತಿ $\rightarrow$ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ $\rightarrow$ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದೊಂದಿಗೆ ಬ್ಲೆಂಡಿಂಗ್.

ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಗುರಿ೬.

ಜಪಾನೀಸ್ ತತ್ವಶೋ-ಶೋ-ಕೇ-ಟಾನ್-ಬಿ (Sho-Sho-Kei-Tan-Bi).

ಕಂಪನಿಯ MD & CEOಹಿಸಾಶಿ ಟಕೆಉಚಿ (Hisashi Takeuchi).