ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2026 ರಂದು ದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಆದೇಶವೊಂದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ‘ಜಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶ ಸಂರಕ್ಷಿತ ವಲಯಗಳ’ (Wetland Conservation Reserves) ಸುತ್ತಲೂ ಬರೋಬ್ಬರಿ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ರಹಿತ ‘ಬಫರ್ ಝೋನ್’ (Mining Buffer Zone) ಎಂದು ಘೋಷించి, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ‘ಆಸನ್ ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ರಿಸರ್ವ್’ (Asan Wetland Conservation Reserve) ಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು, ಈಗ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಾನ ರಕ್ಷಿತ ಜಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಅರ್ಜಿ:
ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ಈ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದೆ. ಜಲಾವೃತ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು (National Parks) ಅಥವಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಿಂದ (Wildlife Sanctuaries) ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಿಗೆ ಬಫರ್ ಝೋನ್ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ ಎಂದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತ್ತು.
ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಹಿಮಾಲಯನ್ ವಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೂ ಜಲಾವೃತ ಸಂರಕ್ಷಿತ ವಲಯಗಳಿದ್ದರೆ, ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2024 ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಿಷೇಧದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
ಜಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳು (Wetlands) ಮತ್ತು ಬಫರ್ ಝೋನ್ ನಿಯಮಗಳು:
-
ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದರೇನು?: ಸರೋವರಗಳು, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು (Marshes), ಹರಿವ ನೀರು, ನದಿ ಪಾತ್ರಗಳು, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಅರಣ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ನೀರಾಶ್ರಿತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ‘ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು, 2017’ (Wetlands Rules, 2017) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಬಫರ್ ಝೋನ್ ಮಹತ್ವ: ರಕ್ಷಿತ ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಫರ್ ಝೋನ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಫರ್ ಝೋನ್ನಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಬೃಹತ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದರಿಂದ ಜಲಚರಗಳು ಹಾಗೂ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವ ಧಕ್ಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು.
ಪರಿಶೀಲನಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ:
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಈ ಆದೇಶದಂತೆ, ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ’ (Standing Committee of NBWL) ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವು (MoEFCC) ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜಲಾವೃತ ವಲಯಗಳ ನೈಜ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ವರದಿ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
-
ರಾಮ್ಸಾರ್ ಸಮಾವೇಶ (Ramsar Convention): ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಜಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ 1971 ರಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ನ ‘ರಾಮ್ಸಾರ್’ ನಗರದಲ್ಲಿ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
-
ಭಾರತದ ಕಾನೂನು: ‘ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು, 2017’.
-
National Board for Wildlife (NBWL): ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1972 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಭಾರತದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ.
