ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶ (ESA): 7ನೇ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆ, ಗಾಡ್ಗೀಳ್-ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಗಳು, ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಮಗ್ರ ನೋಟ

ನವದೆಹಲಿ: ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯವು (MoEFCC) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶದ (Eco-Sensitive Area – ESA) ೭ನೇ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಮರುಹೊರಡಿಸಿದೆ. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ನಂತರ, ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಕರಡುಗಳು ಅಂತಿಮಗೊಳ್ಳದೆ ಕಾಲಮಿತಿ ಮುಗಿದಿದ್ದರಿಂದ (lapsed), ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳಿಗೆ ೬೦ ದಿನಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಿ ಈ ನೂತನ ಕರಡನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ೬ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಗ್ರಾಮಗಳ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಕುರಿತು ಸಹಮತ ಮೂಡದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಧಿಸೂಚನೆ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ.

೧. ೭ನೇ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:

• ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಒಟ್ಟು ೫೬,೮೨೫.೭ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶ (ESA) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೬ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ:

  • ಕರ್ನಾಟಕ: ೨೦,೬೬೮ ಚ.ಕಿ.ಮೀ (ಅತ್ಯಧಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ).

  • ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ: ೧೭,೩೪೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ.

  • ಕೇರಳ: ೯,೯೯೩.೭ ಚ.ಕಿ.ಮೀ.

  • ತಮಿಳುನಾಡು: ೬,೯೧೪ ಚ.ಕಿ.ಮೀ.

  • ಗೋವಾ: ೧,೪೬೧ ಚ.ಕಿ.ಮೀ.

  • ಗುಜರಾತ್: ೪೪೯ ಚ.ಕಿ.ಮೀ (ಅತಿ ಕನಿಷ್ಠ ವ್ಯಾಪ್ತಿ).

• ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು (Prohibited Activities):

  • ವಾಣಿಜ್ಯ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ (Commercial Mining), ಕಲ್ಲು ಕ್ವಾರಿ ಮತ್ತು ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ.

  • ಹೊಸ ಥರ್ಮಲ್ (ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ) ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ.

  • ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ‘ರೆಡ್ ಕ್ಯಾಟಗರಿ’ (Red Category) ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು.

  • ಬೃಹತ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ೨೦,೦೦೦ ಚ.ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು.

• ನಿಯಂತ್ರಿತ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು:

  • ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು (Hydel Projects) ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಪರಿಸರ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಡಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

  • ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ: ಕೃಷಿ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ (Plantations), ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನೋಪಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

• ಹಂತ ಹಂತದ ಜಾರಿ (Phased Implementation): ಎಲ್ಲಾ ೬ ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಕಾಯದೆ, ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ (State-wise) ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಸಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಸಮಿತಿಯ ಅವಧಿ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಗ್ರಾಮಗಳ ಗಡಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಸಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ನೇತೃತ್ವದ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಜುಲೈ ೨೦೨೭ ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

೩. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸ:

• ವಿಸ್ತಾರ: ಗುಜರಾತ್‌ನಿಂದ (ತಾಪತಿ ನದಿ ಕಣಿವೆ) ಆರಂಭವಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನವರೆಗೆ (ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ) ಸುಮಾರು ೧,೪೯೦ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹರಡಿದೆ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ: ಸುಮಾರು ೧,೪೦,೦೦೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ; ಅಕ್ಷಾಂಶ: ೭° N ನಿಂದ ೨೧° N).

• ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೂಲ: ಇವು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಪರ್ವತಗಳು. ಜುರಾಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಸ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಗೊಂಡ್ವಾನಾ ಸೂಪರ್-ಖಂಡವು ಒಡೆದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಾಗ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸೀಳು ಅಂಚಿನಿಂದ (Faulted edge) ಇವು ರೂಪುಗೊಂಡವು.

• ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಗ್ಯಾಪ್‌ಗಳು (Passes):

  1. ಪಾಲ್ಘಾಟ್ ಗ್ಯಾಪ್ (Palghat Gap): ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಆನೆಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ (ಕೇರಳ-ತಮಿಳುನಾಡು ಸಂಪರ್ಕ).

  2. ಗೋವಾ ಗ್ಯಾಪ್ (Goa Gap): ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ನಡುವಿನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ.

  3. ಶೆಂಕೋಟೈ ಗ್ಯಾಪ್ (Shencottah Gap): ಕಾರ್ಡಮಮ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲೈ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಡುವೆ ಇದೆ.

• ಪ್ರಮುಖ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳು:

  • ಉತ್ತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ): ಡೆಕ್ಕನ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಬಸಾಲ್ಟ್ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಶಿಖರ: ಕಳಸುಬಾಯಿ (Kalsubai – ೧,೬೪೬ ಮೀ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ), ಸಾಲ್ಹೆರ್, ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ.

  • ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು (ಕರ್ನಾಟಕ): ‘ಕೆನರಾ ಘಾಟ್ಸ್’ ಅಥವಾ ಮಲೆನಾಡು. ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು. ಪ್ರಮುಖ ಶಿಖರ: ಕುದುರೆಮುಖ (೧,೮೯೨ ಮೀ), ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ (ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ – ೧,೯೩೦ ಮೀ), ವವುಲ್ ಮಲಾ.

  • ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು (ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು): ನೀಲಗಿರಿ, ಆನೆಮಲೈ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿ (ಕಾರ್ಡಮಮ್) ಬೆಟ್ಟಗಳು. ಪ್ರಮುಖ ಶಿಖರ: ಆನೆಮುಡಿ (Anamudi – ೨,೬೯೫ ಮೀ) — ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ.

೪. ಜಲವಿಜ್ಞಾನ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ:

• ದ್ವೀಪಕಲ್ಪ ಭಾರತದ ನೀರಿನ ಗೋಪುರ (Water Tower of Peninsular India):

  • ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖ ನದಿಗಳು: ಶರಾವತಿ, ನೇತ್ರಾವತಿ, ಪೆರಿಯಾರ್, ಮಾಂಡೋವಿ, ಭರತಪ್ಪುಳ — ಕಡಿಮೆ ಉದ್ದ, ತೀವ್ರ ಕಡಿದಾದ ಹರಿವು, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತವೆ; ಅಗಾಧ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ (ಉದಾ: ಜೋಗ ಜಲಪಾತ).

  • ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖ ನದಿಗಳು: ಗೋದಾವರಿ, ಕೃಷ್ಣಾ, ಕಾವೇರಿ — ದೀರ್ಘಾವಧಿ ನದಿಗಳು, ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೃಷಿ, ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿವೆ.

• ಜೈವಿಕ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್ ಮತ್ತು ಎಂಡೆಮಿಸಂ:

  • ವಿಶ್ವದ ೮ “ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ” (Hottest Hotspots) ಒಂದಾಗಿದೆ.

  • ೫,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು, ೬೫% ಉಭಯವಾಸಿಗಳು (Amphibians) ಮತ್ತು ೫೩% ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ಥಳೀಯ (Endemic) ಜೀವಿಗಳಾಗಿವೆ.

  • ಪ್ರಮುಖ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು: ಸಿಂಹಬಾಲದ ಸಿಂಹಕೋತಿ (Lion-tailed Macaque), ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ (Nilgiri Tahr), ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್, ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆ, ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ, ಕಾಡುಕೋಣ (Gaur).

• ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣ (UNESCO World Heritage Site): ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಣವಾಗಿ (ಮಾನದಂಡ ix ಮತ್ತು x ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಘೋಷಿತ. ಇದು ೩೯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೭ ಉಪ-ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ, ಕುದುರೆಮುಖ, ತಲಕಾವೇರಿ, ನೀಲಗಿರಿ, ಆನೆಮಲೈ, ಪೆರಿಯಾರ್ ಮತ್ತು ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲೈ.

• ಕಾರ್ಬನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ: ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಬನ್ ಸೀಕ್ವೆಸ್ಟ್ರೇಶನ್‌ನ ಸುಮಾರು ೧೦% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):