ರಾಂಚಿ / ಚೆನ್ನೈ: ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯ ಅನನ್ಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಾಳವಾದ್ಯ ‘ಮಂದಾರ್’ (Mandar percussion instrument) ಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಉತ್ತೇಜನ ಇಲಾಖೆಯ (DPIIT) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಚೆನ್ನೈನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಗಳ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಯು (GI Registry, Chennai) ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೮-೨೯ ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ (GI Tag) ನೀಡಿದೆ.
ಈ ನೋಂದಣಿಯು ವಾದ್ಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮೂಲ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕೆಂಪು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ (Red Clay) ವಿಶಿಷ್ಟ ಕರಕುಶಲತೆ ಹಾಗೂ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಾದ ಸಂತಾಲ್, ಮುಂಡಾ, ಒರಾನ್ ಮತ್ತು ಹೋ ಜನಾಂಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿದೆ.
೧. ‘ಮಂದಾರ್’ ವಾದ್ಯದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ:
-
ರಚನಾ ಸ್ವರೂಪ: ಮಂದಾರ್ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆವನದ್ಧ ವಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು (Membranophone / Percussion Instrument), ಮೃದಂಗ ಅಥವಾ ಢೋಲಕ್‌ನ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.
-
ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತು: ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ದೇಹವನ್ನು (Shell/Body) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೆಂಪು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ (Red Clay) ಸುಟ್ಟು ಕೈಯಿಂದಲೇ ಆಕಾರ ನೀಡಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಎರಡೂ ಬದಿಗಳ ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆ: ವಾದ್ಯದ ಎರಡೂ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಗಾತ್ರದ ಬಾಯಿಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಚರ್ಮದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬದಿ ಆಳವಾದ ನಾದವನ್ನು (Bass) ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಲಯಬದ್ಧ ಸ್ವರವನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಬುಡಕಟ್ಟು ಹಬ್ಬಗಳು: ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನಾ ಹಬ್ಬಗಳಾದ ‘ಸರ್‌ಹುಲ್’ (Sarhul), ‘ಕರ್ಮ’ (Karma), ಮತ್ತು ‘ಸೊಹ್ರಾಯ್’ (Sohrai) ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಮಂದಾರ್ ಬಾರಿಸದೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
೨. ಜಿಐ ಅರ್ಜಿ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು:
-
ಅರ್ಜಿದಾರ ಸಂಸ್ಥೆ: ಗುಮ್ಲಾ (Gumla) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾರ್ಜಟ್ಟಾ ಗ್ರಾಮದ ‘ರೈಡಿಹ್ ಮಂದಾರ್ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸರ್ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್’ (Raidih Mandar Producer Company Limited) ೨೦೨೧ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೪ ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಿಐ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತ್ತು. ಅಂತಿಮ ವಿಚಾರಣೆಯು ಜನವರಿ ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತ್ತು.
-
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು:
-
ಮಂದಾರ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯ ಸಾಬೀತಿಗಾಗಿ ೧೯೧೫ ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಿತಾಮಹ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಶರತ್ ಚಂದ್ರ ರಾಯ್ (Sarat Chandra Roy), ತಾರಕ್ ಚಂದ್ರ ದಾಸ್ ಹಾಗೂ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಜಿ. ಆರ್ಚರ್ (W.G. Archer) ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
-
ಪಾಟ್ನಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಬಿಹಾರ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್‌ಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.
-
೩. ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ (GI Tag) ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಹತ್ವ:
-
ಕಾನೂನು ಕಾಯ್ದೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸರಕುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆಗಳ (ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೯೯ (Geographical Indications of Goods Act, 1999) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ೨೦೦೩ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫ ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.
-
ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ: ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಗಳ ನೋಂದಣಿ ಕೇಂದ್ರವು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿದೆ (ಕೇಂದ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ CGPDTM ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ).
-
ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ: ಜಿಐ ಮಾನ್ಯತೆಯು ನಕಲಿ ವಾದ್ಯಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ತಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಗುಮ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಯುತ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗುರುತನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
೪. ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಜಿಐ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು (Static GK):
-
ಸೊಹ್ರಾಯ್-ಖೋವರ್ ಪೇಂಟಿಂಗ್ (Sohrai-Khovar Painting): ಹಜಾರಿಬಾಗ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಕಲೆ (೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಪಡೆಯಿತು).
-
ಕೋದರ್ಮಾ ಕೇಸರಿಯಾ ಕಲಾಕಂದ್ (Koderma’s Kesariya Kalakand): ಕೋದರ್ಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):
| ನಿಯತಾಂಕ / ಪರಿಕಲ್ಪನೆ | ವಿವರಣೆ / ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುಖ್ಯಾಂಶ |
| ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಪಡೆದ ಉತ್ಪನ್ನ | ಮಂದಾರ್ (Mandar) – ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ತಾಳವಾದ್ಯ. |
| ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಾಜ್ಯ | ಜಾರ್ಖಂಡ್ (Jharkhand). |
| ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತ ದಿನಾಂಕ | ೨೮-೨೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬. |
| ಮುಖ್ಯ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತು | ಸುಟ್ಟ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೆಂಪು ಜೇಡಿಮಣ್ಣು (Red Clay) ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆ. |
| ಅರ್ಜಿದಾರರು | ರೈಡಿಹ್ ಮಂದಾರ್ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸರ್ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಜಾರ್ಜಟ್ಟಾ, ಗುಮ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆ. |
| ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು | ೧೯೧೫ ರ ದಾಖಲೆಗಳು; ಶರತ್ ಚಂದ್ರ ರಾಯ್ ಮತ್ತು ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಜಿ. ಆರ್ಚರ್ ಅವರ ಗ್ರಂಥಗಳು. |
| ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಬ್ಬಗಳು | ಸರ್‌ಹುಲ್ (Sarhul), ಕರ್ಮ (Karma), ಸೊಹ್ರಾಯ್ (Sohrai). |
| ಜಿಐ ಕಾಯ್ದೆ | ಸರಕುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆಗಳ (ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೯೯. |
| ಜಿಐ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ | ಚೆನ್ನೈ, ತಮಿಳುನಾಡು. |
| ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಇತರ ಜಿಐ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು | ಸೊಹ್ರಾಯ್-ಖೋವರ್ ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಕೋದರ್ಮಾ ಕೇಸರಿಯಾ ಕಲಾಕಂದ್. |
