ನವದೆಹಲಿ: ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಪದ್ಧತಿ’ (Presidential System) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (President) ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಕಾರ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ (Head of State and Head of Government) ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಈ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲ ತತ್ವವಾಗಿದೆ.
೧. ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
-
ಏಕೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಾಂಗ (Unified Executive): ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ನೈಜ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿಯೂ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.
-
ಅಧಿಕಾರ ವಿಭಜನೆ (Separation of Powers): ಶಾಸಕಾಂಗ (Legislature), ಕಾರ್ಯಾಂಗ (Executive) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ (Judiciary) ತಂತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
-
ಸ್ಥಿರ ಅವಧಿ (Fixed Tenure): ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಗೆ (4 ರಿಂದ 6 ವರ್ಷ) ಜನರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶಾಸಕಾಂಗವು ಸಾಮಾನ್ಯ ‘ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ’ದ (No-Confidence Motion) ಮೂಲಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ (ಮಹಾಭಿಯೋಗ – Impeachment ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ).
-
ತಜ್ಞರ ಸಂಪುಟ (Cabinet of Experts): ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದ, ವಿವಿಧ ರಂಗಗಳ ನುರಿತ ತಜ್ಞರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ (Secretaries/Ministers) ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
೨. ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು:
ಅ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ (USA):
-
ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ (1789 ರಿಂದ).
-
ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ‘ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಕಾಲೇಜ್’ ಮೂಲಕ 4 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. 22ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಂತೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಗರಿಷ್ಠ 2 ಅವಧಿಗೆ (Two Terms) ಮಾತ್ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಬಹುದು.
ಆ. ಬ್ರೆಜಿಲ್ (Brazil):
-
ಮಲ್ಟಿ-ಪಾರ್ಟಿ ಅಥವಾ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪದ್ಧತಿ (Coalition Presidentialism) ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ.
-
ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 4 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಜನರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ‘Two-round system’ (ರನ್ಆಫ್) ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಇ. ಮೆಕ್ಸಿಕೋ (Mexico):
-
ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 6 ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಏಕ-ಅವಧಿಗೆ (Sexenio) ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
-
ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಮರು-ಆಯ್ಕೆಗೆ (Re-election) ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.
ಈ. ಕೊಲಂಬಿಯಾ (Colombia):
-
1991 ರ ಸಂವಿಧಾನದಂತೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 4 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
-
ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ (ಆಗಸ್ಟ್ ೭, ೨೦೨೬): ಅಬೆಲಾರ್ಡೊ ಡಿ ಲಾ ಎಸ್ಪೇರಿಯೆಲ್ಲಾ (Abelardo de la Espriella) ಅವರು ಕೊಲಂಬಿಯಾದ 36ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ 7, 2026 ರಂದು ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊ ಡಿ ಕಾಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.
ಉ. ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್:
-
ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 5 ವರ್ಷಗಳ ಏಕ-ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರೆ, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ 6 ವರ್ಷಗಳ ಏಕ-ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
೩. ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ vs ಸಂಸದೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ತುಲನಾತ್ಮಕ ಕೋಷ್ಟಕ):
| ಹೋಲಿಕೆಯ ಆಧಾರ | ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Presidential) | ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Parliamentary – ಉದಾ: ಭಾರತ, ಯುಕೆ) |
| ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು | ಅಧ್ಯಕ್ಷರೇ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಏಕೈಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು. | ಪ್ರಧಾನಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ/ರಾಜ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು. |
| ಸಂಬಂಧ | ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ವತಂತ್ರ. | ಕಾರ್ಯಾಂಗವು ಶಾಸಕಾಂಗದ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. |
| ಸಂಪುಟದ ಆಯ್ಕೆ | ಶಾಸಕಾಂಗದ ಹೊರತಾದ ತಜ್ಞರನ್ನು ನೇಮಿಸಬಹುದು. | ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನ/ಶಾಸಕಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರನ್ನೇ ನೇಮಿಸಬೇಕು. |
| ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಿರತೆ | ಸ್ಥಿರ ಅವಧಿ (Fixed Tenure). | ಶಾಸಕಾಂಗದ ಬಹುಮತ ಇರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರ (Flexible). |
| ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಸರ್ಜನೆ | ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. | ಪ್ರಧಾನಿಯ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಬಹುದು. |
೪. ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳು:
-
ಅನುಕೂಲಗಳು: ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ (Policy Stability), ನಿರಂಕುಶ ತಜ್ಞರ ಸಂಪುಟ ರಚನೆ, ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ.
-
ಮಿತಿಗಳು: ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ನಡುವೆ ಪದೇ ಪದೇ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು (Gridlock), ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನೇರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದತ್ತ ವಾಲುವ ಅಪಾಯ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
-
ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ದೇಶ: ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ (1789).
-
Sexenio (ಸೆಕ್ಸೇನಿಯೋ): ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ 6 ವರ್ಷಗಳ ಮರು-ಆಯ್ಕೆಯಿಲ್ಲದ ಆಡಳಿತ ಅವಧಿ.
-
ಅಮೆರಿಕದ 22ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ: ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಆಡಳಿತ ಅವಧಿಯನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ 2 ಅವಧಿಗಳಿಗೆ (8 ವರ್ಷ) ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿ.
-
ಭಾರತದ ಪದ್ಧತಿ: ಭಾರತವು ಕಾರ್ಯಾಂಗವು ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಯಾಗಿರುವ ‘ವೆಸ್ಟ್ಮಿನ್ಸ್ಟರ್’ (Westminster) ಮಾದರಿಯ ಸಂಸದೀಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
