ಪೋಖ್ರಾನ್ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ‘ಆಪರೇಷನ್ ಸ್ಮೈಲಿಂಗ್ ಬುದ್ಧ’

ರಾಜಸ್ಥಾನ: ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೇ 18 ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆಯಾದ ‘ಆಪರೇಷನ್ ಸ್ಮೈಲಿಂಗ್ ಬುದ್ಧ’ (Operation Smiling Buddha) ಅನ್ನು ಮೇ 18, 1974 ರಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಯ ಪೋಖ್ರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿತ್ತು. ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ “ಶಾಂತಿಯುತ ಪರಮಾಣು ಸ್ಫೋಟ” (Peaceful Nuclear Explosion) ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತವು ಪರಮಾಣು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ ವಿಶ್ವದ 6ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.

ಪೋಖ್ರಾನ್-I ಮತ್ತು ಪೋಖ್ರಾನ್-II ಹೋಲಿಕೆ:

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ದಿನ (National Technology Day):

1998ರ ಪೋಖ್ರಾನ್-II ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಭಾರತವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮೇ 11 ರಂದು ‘ರಾಷ್ಟ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ದಿನ’ವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು 1999 ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

ಭಾರತದ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು (2026):

• ಕಲ್ಪಾಕ್ಕಂ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು: ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಲ್ಪಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿರುವ ‘ಪ್ರೊಟೊಟೈಪ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್’ (PFBR) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 2026 ರಂದು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಕ್ರಿಟಿಕಾಲಿಟಿಯನ್ನು (First Criticality – ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರಮಾಣು ಸರಣಿ ಕ್ರಿಯೆ) ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಎರಡನೇ ಹಂತಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ.

• ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಗುರಿ: ಪ್ರಸ್ತುತ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸುಮಾರು 9 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ (GW) ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ 100 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ. ಇದು 2070 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ‘ನೆಟ್-ಝೀರೋ’ (ಶೂನ್ಯ ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ) ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ನೆರವಾಗಲಿದೆ.

• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ: ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ‘ಶಾಂತಿ ಕಾಯ್ದೆ’ (SHANTI Act) ಯ ನಂತರ, ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕ ಪರಮಾಣು ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಅಮೆರಿಕಾದ ಪರಮಾಣು ಉದ್ಯಮದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಿಯೋಗವು ಮೇ 18 ರಿಂದ 21, 2026 ರವರೆಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:

• 1974 ಪರೀಕ್ಷೆ: ಆಪರೇಷನ್ ಸ್ಮೈಲಿಂಗ್ ಬುದ್ಧ (ಪೋಖ್ರಾನ್-I).

• 1998 ಪರೀಕ್ಷೆ: ಆಪರೇಷನ್ ಶಕ್ತಿ (ಪೋಖ್ರಾನ್-II).

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ದಿನ: ಮೇ 11.

• ಮೊದಲ ಕ್ರಿಟಿಕಾಲಿಟಿ (2026): ಕಲ್ಪಾಕ್ಕಂನ ಪ್ರೊಟೊಟೈಪ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ (PFBR).