ನವದೆಹಲಿ: ಭೂಮಿಯ ತನ್ನ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲಿನ ಭ್ರಮಣೆಯು (Earth’s Rotation) ಜಾಗತಿಕ ಸಮಯ ಮಾಪನದ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯು ೨೪ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ೩೬೦ ಡಿಗ್ರಿ ರೇಖಾಂಶಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿ ೧೫ ಡಿಗ್ರಿ ರೇಖಾಂಶಕ್ಕೆ ೧ ಗಂಟೆ (ಅಥವಾ ೧ ಡಿಗ್ರಿಗೆ ೪ ನಿಮಿಷ) ಸಮಯದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಲಂಡನ್ನ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ೦° ಪ್ರೈಮ್ ಮೆರಿಡಿಯನ್ (Prime Meridian) ಅನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಾನದಂಡವನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವು ಸಮನ್ವಯಿತ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಮಯ (UTC – Coordinated Universal Time) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Vector world time ೧. ಜಾಗತಿಕ ಸಮಯ ವಲಯಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಲಯ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳು:ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ೨೪ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಗಡಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಇವು ಅಂಕುಡೊಂಕಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ದೇಶ
ಸಮಯ ವಲಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು / ಭೂಭಾಗಗಳು
ಫ್ರಾನ್ಸ್
೧೨
ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು (ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಾಲಿನೇಷ್ಯಾ, ರಿಯೂನಿಯನ್, ಗ್ವಾಡೆಲೋಪ್ ಇತ್ಯಾದಿ)
ರಷ್ಯಾ
೧೧
ಕಲಿನ್ಗ್ರಾಡ್ನಿಂದ ಕಮ್ಚಟ್ಕಾವರೆಗಿನ ನಿರಂತರ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗ
ಅಮೆರಿಕ (USA)
೧೧
ಹವಾಯಿ, ಅಲಾಸ್ಕಾ, ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೊ, ಗ್ವಾಮ್, ಸಮೋವಾ
ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ (UK)
೯
ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್, ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಬರ್ಮುಡಾ, ಕೇಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು
೨. ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಯ ಆಫ್ಸೆಟ್ಗಳು (Non-Standard Offsets) & ಡೇಲೈಟ್ ಸೇವಿಂಗ್ ಟೈಮ್ (DST):
ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಮಯ ವಲಯಗಳು:
ಭಾರತ: UTC+05:30
ನೇಪಾಳ: UTC+05:45 (ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ೪೫ ನಿಮಿಷಗಳ ಆಫ್ಸೆಟ್)
ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್: UTC+06:30
ಇರಾನ್: UTC+03:30
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಭಾಗಗಳು: ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಗಳು UTC+09:30 ಬಳಸುತ್ತವೆ.
ಡೇಲೈಟ್ ಸೇವಿಂಗ್ ಟೈಮ್ (DST): ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಜೆಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉಳಿಸಲು ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ೧ ಗಂಟೆ ಮುಂದೂಡುವ ಪದ್ಧತಿ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಂತಹ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ/ಉನ್ನತ ಅಕ್ಷಾಂಶ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ (ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಉಷ್ಣವಲಯದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲಿನ ಅವಧಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ DST ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ).
೩. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಂಕ ರೇಖೆ (International Date Line – IDL):
ಸುಮಾರು ೧೮೦° ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಈ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೇಖೆಯು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ದಿನಾಂಕ ಬದಲಾಗುವ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ.
ಬೇರಿಂಗ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ತಿರುವು: ಸೈಬೀರಿಯಾ ರಷ್ಯಾದ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ದಿನಾಂಕದಲ್ಲೇ ಇರಲು ರೇಖೆ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲಾಸ್ಕಾದ ಅಲ್ಯೂಷಿಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಿರಿಬಾಟಿ ಬೆಂಡ್ (Kiribati Bend): ಕಿರಿಬಾಟಿ ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ದ್ವೀಪಗಳು ಒಂದೇ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ದಿನದಲ್ಲಿರಲು IDL ರೇಖೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿತ ಸಮಯವಾದ UTC+14:00 ವಲಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.
ದಿನಾಂಕ ರೇಖೆ ದಾಟುವ ನಿಯಮ:
ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿದರೆ: ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ನಲ್ಲಿ ೧ ದಿನ ಕಳೆಯಬೇಕು (Subtract a day).
ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿದರೆ: ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ನಲ್ಲಿ ೧ ದಿನ ಸೇರಿಸಬೇಕು (Add a day).
೪. ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ (IST) ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಮಯ ವಲಯಗಳ ಚರ್ಚೆ:
೮೨.೫° ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶ: ಇದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಯಾಗ್ರಾಜ್ ಬಳಿಯ ಮಿರ್ಜಾಪುರ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ೫ ಗಂಟೆ ೩೦ ನಿಮಿಷ ಮುಂದಿದೆ (UTC+05:30).
ಅಧಿಕೃತ ಸಮಯ ಪಾಲಕರು: ನವದೆಹಲಿಯ CSIR-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು (CSIR-NPL) ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಸಮಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಉಪಗ್ರಹ ಸಂಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ NavIC ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಸಮಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಎರಡು ಸಮಯ ವಲಯಗಳ ಚರ್ಚೆ: ಭಾರತವು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೩೦ ಡಿಗ್ರಿ ರೇಖಾಂಶಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದು, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು ೨ ಗಂಟೆಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೂರ್ಯೋದಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.
ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತಕ್ಕೆ ‘ಚಹಾಬಾಗಾನ್ ಸಮಯ’ (Chaibagaan Time – IST ಗಿಂತ ೧ ಗಂಟೆ ಮುಂಚಿತ) ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ (ವಿದ್ಯುತ್ ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಾಗಿ). ಆದರೆ, ರೈಲ್ವೆ ಅಪಘಾತಗಳ ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಗೊಂದಲಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಒಂದೇ ಸಮಯ ವಲಯವನ್ನು (IST) ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ.
೫. ಜಾಗತಿಕ ರಿಲೇ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ‘ಸೂರ್ಯಪಥ ತ್ರಿರಂಗ’ (ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬):
ಸಮಯ ವಲಯಗಳ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸೇಶನ್ ಆಧರಿಸಿ ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಾಗುತ್ತವೆ:
ಸೂರ್ಯಪಥ ತ್ರಿರಂಗ (Suryapath Tiranga Global Relay): ಭಾರತದ ೮೦ನೇ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಪ್ರಯುಕ್ತ ‘ಹರ್ ಘರ್ ತಿರಂಗಾ ೨೦೨೬’ ಅಭಿಯಾನದಡಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಧ್ವಜಾರೋಹಣ ರಿಲೇ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.
ಆರಂಭ: ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನ ಸಮಯ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಫಿಜಿಯ ಸುವಾ (Suva) ನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಹೈಕಮಿಷನ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಮಾರ್ಗ: ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಜಪಾನ್, ಏಷ್ಯಾ, ಯುರೋಪ್ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು (೫೪ ದೇಶಗಳ ೫೪ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಧ್ವಜಾರೋಹಣ ಸಂಪನ್ನಗೊಂಡಿತು).
ಫಾಲೋ-ದ-ಸನ್ (Follow-the-Sun) ಬಿಸಿನೆಸ್ ಮಾಡೆಲ್: ಐಟಿ, ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ೨೪x೭ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಮಯ ವಲಯಗಳ ಹಸ್ತಾಂತರ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
UTC: Coordinated Universal Time ಇದು ಸ್ವತಃ ಒಂದು ಸಮಯ ವಲಯವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯ ವಲಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಸಮಯದ ಉಲ್ಲೇಖ (Reference standard).
ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ವಲಯಗಳು: ಫ್ರಾನ್ಸ್ (೧೨ ವಲಯಗಳು – ಸಾಗರೋತ್ತರ ದ್ವೀಪಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ).
ಭೂಮಿಯ ಮೊದಲ ದಿನಾಂಕ: ಕಿರಿಬಾಟಿಯ ಲೈನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (UTC+14).
IST ಮೆರಿಡಿಯನ್: ೮೨.೫° ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶ (ಮಿರ್ಜಾಪುರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ).
ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ: ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಕಾಲಚಕ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ೨೪ ಗೆರೆಗಳನ್ನು (Spokes) ಹೊಂದಿದ್ದು, ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೦೨ ರ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.
