ಮುಂಬೈ: ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಮೇ 22, 2026 ರಂದು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆರ್ಬಿಐನ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯ 623ನೇ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, 2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ ₹2,86,588.46 ಕೋಟಿ (ಸುಮಾರು 2.87 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.) ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು (Surplus) ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಲಾಭಾಂಶವಾಗಿ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇದು ಆರ್ಬಿಐ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಗರಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತದ ಸರ್ಪ್ಲಸ್ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಳೆದ 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ₹2.69 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಶೇ. 6.7 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.
ಆರ್ಬಿಐ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ರಿಸ್ಕ್ ಬಫರ್ ವಿವರ:
-
ಬೆಳೆದ ಆದಾಯ: ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಆರ್ಬಿಐನ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಶೇ. 26.42 ರಷ್ಟು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿದೆ. ರಿಸ್ಕ್ ಪ್ರಾವಿಷನ್ಗಿಂತ ಮುಂಚಿನ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯವು 2024-25ರಲ್ಲಿ ₹3.13 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಅದು 2025-26ರಲ್ಲಿ ₹3.96 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
-
ಬೃಹತ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್: ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆರ್ಬಿಐನ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್ ಗಾತ್ರವು ಶೇ. 20.61 ರಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡು ₹91,97,121.08 ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ.
-
ಆಕಸ್ಮಿಕ ರಿಸ್ಕ್ ಬಫರ್ (Contingent Risk Buffer): ತುರ್ತು ಅಥವಾ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಆರ್ಬಿಐ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಹಣವನ್ನು ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್ನ ಶೇ. 6.5 ರಷ್ಟೇ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರಿಸ್ಕ್ ಬಫರ್ ನಿಧಿಗೆ ಈ ಬಾರಿ ₹1,09,379.64 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸಿನ ಮೇಲಾಗುವ ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವ:
ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನಿಂದ ಬರುವ ಈ ಬೃಹತ್ ಲಾಭಾಂಶವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ತೆರಿಗೆಯೇತರ ಆದಾಯದ ಸ್ವೀಕೃತಿ’ (Non-Tax Revenue Receipt) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಾಖಲೆಯ ಆದಾಯವು ದೇಶದ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು (Fiscal Deficit) ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬಲವನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
-
ಆರ್ಬಿಐ ಸ್ಥಾಪನೆ: ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು 1935 ರಲ್ಲಿ ‘ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1934’ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
-
ಆರ್ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ (2026): ಸಂಜಯ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ (ಇವರ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಂಡಳಿಯೇ ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ).
-
ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ: ಇದು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಮಂಡಳಿಯಾಗಿದೆ.
-
ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ: ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಏಪ್ರಿಲ್ 1 ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಮಾರ್ಚ್ 31 ಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
